18 lần Google Doodle vẽ chủ đề kiến trúc từ 2005 đến 2016, theo đúng một công thức

Google Doodle là hình vẽ thay thế tạm thời cho logo Google trên trang chủ tìm kiếm, dùng để đánh dấu một ngày lễ, một sự kiện, hoặc một con người. Từ 2005 đến 2016, ít nhất 18 lần biểu tượng đó dành cho chủ đề kiến trúc — có lúc vẽ chân dung một kiến trúc sư, có lúc vẽ một công trình. Xếp hết 18 lần đó lại với nhau, có một câu hỏi đáng hỏi hơn là hỏi từng cái tên riêng lẻ: Google chọn theo quy luật nào, và quy luật đó còn đúng ở những lần vẽ Doodle kiến trúc về sau, sau khi tư liệu tổng hợp gốc dừng lại ở năm 2016.

Nhóm 1 — sinh nhật tròn năm của kiến trúc sư

Phần lớn Doodle kiến trúc giai đoạn 2005-2016 rơi vào đúng một công thức: chọn một kiến trúc sư đã mất, đợi đến năm sinh của người đó cộng thêm một số tròn chục hoặc tròn năm, rồi vẽ. Bảng dưới đây liệt kê toàn bộ 14 mục thuộc nhóm này, xếp theo thứ tự thời gian đăng.

Cách chọn này giải thích vì sao danh sách trải rất rộng về quốc tịch và trường phái — từ Frank Lloyd Wright (Mỹ, kiến trúc hữu cơ) đến Antoni Gaudí (Tây Ban Nha, Art Nouveau) đến Kenzo Tange (Nhật, hiện đại hậu chiến) — nhưng lại rất hẹp về một điểm: tất cả đều đã qua đời trước khi Doodle được vẽ. Sinh nhật tròn năm chỉ tính được cho người đã có đủ dữ liệu tiểu sử đã khép lại, không áp dụng cho một kiến trúc sư còn sống mà năm sinh chưa ai chắc chắn sẽ là mốc được ghi nhớ.

Nhóm 2 — kỷ niệm khánh thành công trình

Song song với nhóm sinh nhật cá nhân là một nhóm thứ hai, đánh dấu ngày khánh thành một công trình — không gắn với sinh nhật của người thiết kế ra nó.

Điểm chung của nhóm này: hầu hết là công trình hạ tầng hoặc biểu tượng quốc gia — cầu, tháp, bảo tàng, nhà thờ, hệ thống tàu điện ngầm — không phải nhà ở hay công trình thương mại. Đây đều là loại công trình đã có sẵn một ngày kỷ niệm chính thức được truyền thông nhắc lại mỗi năm, nên dễ tra ra mốc chính xác hơn nhiều so với việc phải chờ đúng sinh nhật của kiến trúc sư thiết kế ra nó, nhất là với những công trình có nhiều người tham gia thiết kế qua các giai đoạn (như Tháp Eiffel hay cầu Cổng Vàng).

Cách chọn theo công trình còn có một lợi thế khác cho một cỗ máy phải ra hàng trăm Doodle mỗi năm: mốc khánh thành công trình gắn với một địa danh cụ thể, nên hình minh hoạ luôn có sẵn một chủ thể quen mắt để vẽ lại — khác với việc vẽ chân dung một kiến trúc sư mà phần đông người xem trang chủ tìm kiếm chưa từng biết mặt.

Zaha Hadid, 31/5/2016 — mốc lệch khỏi cả hai công thức

Đọc lại danh sách theo hướng này sẽ thấy thêm vài cái tên phá khuôn tương tự, dù tư liệu gốc không ghi rõ lý do công bằng cho từng trường hợp. Roberto Burle Marx là kiến trúc sư cảnh quan người Brazil, không phải kiến trúc sư công trình thuần túy — nổi tiếng với các thiết kế vỉa hè lát đá kiểu sóng ở Copacabana và các khu vườn nhiệt đới dùng thực vật bản địa Brazil thay vì cây châu Âu du nhập. Jane Jacobs là nhà hoạt động đô thị và tác giả sách, chưa từng hành nghề thiết kế một ngày nào, nhưng ảnh hưởng của bà lên cách quy hoạch đô thị hiện đại — đặc biệt qua cuốn sách phản đối các dự án phá dỡ khu phố cũ ở New York — đủ lớn để Google xếp bà vào cùng nhóm chủ đề kiến trúc.

Việc cả hai cái tên này vẫn được xếp chung một chủ đề với Wright hay Gaudí cho thấy khái niệm "kiến trúc" mà Google dùng khi lên lịch Doodle rộng hơn nghĩa hẹp thường dùng trong ngành — bao gồm cả quy hoạch đô thị, cảnh quan, và những người định hình không gian sống dù không trực tiếp vẽ bản vẽ thi công.

Sau 2016 — Google có còn vẽ Doodle kiến trúc không

Tư liệu tổng hợp gốc dừng ở năm 2016 — mười năm trước thời điểm hiện tại. Tra tiếp trên kho lưu trữ chính thức doodles.google, có ít nhất một Doodle kiến trúc ra đời sau mốc đó, và vẫn đi đúng công thức của nhóm sinh nhật tròn năm: ngày 9/11/2020, Google đánh dấu sinh nhật lần thứ 140 của Sir Giles Gilbert Scott — kiến trúc sư người Anh thiết kế nhà máy điện Battersea Power Station và chiếc hộp điện thoại đỏ K2 nổi tiếng ở London, minh hoạ do một hoạ sĩ khách mời tại Anh thực hiện (doodles.google, mục Sir Giles Gilbert Scott's 140th Birthday).

Doodle này khớp gần như hoàn toàn với công thức của nhóm 1: một kiến trúc sư đã qua đời, một mốc sinh nhật tròn năm (140), và một công trình hay vật dụng biểu tượng làm hình minh hoạ — ở đây không phải một toà nhà lớn mà là một vật dụng đường phố quen mắt, chiếc hộp điện thoại đỏ. Điều này cho thấy công thức chọn Doodle kiến trúc không thay đổi qua nhiều năm, dù tần suất xuất hiện của chủ đề này đã thưa hơn hẳn so với giai đoạn dày đặc 2011-2014, khi có năm nào cũng xuất hiện 3-4 Doodle kiến trúc liên tiếp.

Sự thưa dần này không có nghĩa Google đã ngừng quan tâm chủ đề kiến trúc — chỉ là danh sách các mốc sinh nhật tròn năm của những kiến trúc sư đủ nổi tiếng để đưa lên trang chủ toàn cầu vốn không phải nguồn vô tận, và một khi những cái tên lớn nhất (Wright, Gaudí, Mies, Gropius) đã được vẽ một lần, khả năng lặp lại cùng một nhân vật ở một mốc tròn năm khác là rất thấp.

Doodle cho kiến trúc Việt Nam — có, nhưng không phải cho một kiến trúc sư

Trong toàn bộ danh sách Doodle kiến trúc 2005-2016 cộng thêm mục bổ sung năm 2020, không có tên kiến trúc sư người Việt nào. Nhưng có một lần Google vẽ một công trình kiến trúc Việt Nam: ngày 2/9/2017, nhân Quốc khánh, Google đăng Doodle vẽ Khuê Văn Các trong quần thể Văn Miếu — Quốc Tử Giám, gọi đây là biểu tượng của kinh đô nghìn năm văn hiến (doodles.google, mục Vietnam National Day 2017).

Doodle này thuộc một nhóm khác hẳn hai nhóm đã nói ở trên — nhóm Doodle theo dịp lễ quốc gia, xuất hiện riêng cho từng nước vào đúng ngày quốc khánh của nước đó, không thuộc nhóm tôn vinh cá nhân kiến trúc sư và cũng không thuộc nhóm kỷ niệm khánh thành công trình theo mốc tròn năm như Tháp Eiffel hay Nhà hát Opera Sydney. Khuê Văn Các được chọn vì vai trò biểu tượng văn hoá, không phải vì đang tròn một số năm khánh thành cụ thể nào.

Nói thẳng để không đọc nhầm: tính đến thời điểm tra cứu, chưa tra ra được Doodle nào đứng riêng để tôn vinh một kiến trúc sư người Việt, theo đúng công thức sinh nhật tròn năm áp dụng cho Wright, Gropius, Gaudí hay Kenzo Tange. Nếu về sau Google có làm việc này, khả năng cao vẫn sẽ đi theo đúng công thức đã thấy — chờ một mốc sinh nhật tròn 100, 125 hay 150 năm của một kiến trúc sư đã qua đời và có ảnh hưởng đủ rộng để được ghi nhận toàn cầu.

Đọc quy luật để đoán, không phải để nhớ tên

Muốn đoán Google sắp vẽ Doodle cho kiến trúc sư nào, cách khả thi hơn ngồi đoán ngẫu nhiên là tra năm sinh của các kiến trúc sư đã qua đời và xem sinh nhật của họ có rơi vào một mốc tròn 100, 125, 150 hay 200 trong năm hiện tại hoặc năm sắp tới hay không. Đây chính là cách phần lớn Doodle nói trên được lên lịch — không phải bình chọn công khai, không phải ngẫu nhiên, mà là một phép tính số học đơn giản lặp lại qua nhiều năm.

Danh sách 18 mục tổng hợp trong tư liệu gốc là ảnh chụp một giai đoạn cụ thể — 2005 đến 2016 — cộng thêm một Doodle bổ sung tra được ở năm 2020. Đây không phải toàn bộ mọi Doodle kiến trúc Google từng làm tính đến hiện tại; kho lưu trữ chính thức doodles.google vẫn là nơi tra cập nhật nhất mỗi khi cần kiểm lại danh sách, vì Google không công bố lịch Doodle trước và không có nguồn tổng hợp chính thức nào liệt kê đầy đủ theo chủ đề.

Nguồn: doodles.google (kho lưu trữ chính thức Google Doodle) và tư liệu tổng hợp Doodle kiến trúc giai đoạn 2005-2016 lưu tại canhquan.net.