18 cái cây thép ở Gardens by the Bay giấu cả hệ thống làm mát bên trong

Mười tám cái cây bằng thép, cao ngang một toà nhà mười mấy tầng, đứng giữa Singapore từ ngày 29/6/2012. Bên trong mỗi cái cây đó là một phần hệ thống làm mát của cả công viên — quạt thông gió, ống thu nước mưa, tấm pin mặt trời, giấu hết vào thân cây. Người vẽ ra cụm Supertree Grove ấy là Grant Associates, một văn phòng cảnh quan của Anh.

Grant Associates là ai ?

Việc một văn phòng cảnh quan quy mô Anh Quốc lại được chọn thiết kế biểu tượng quốc gia của Singapore đáng để dừng lại một nhịp. Gardens by the Bay không phải công viên phụ trợ cho một khu đô thị, mà là dự án nằm ngay trung tâm chiến lược phủ xanh quốc gia của Singapore, cạnh khu tài chính Marina Bay — quy mô chính trị và biểu tượng của dự án lớn hơn nhiều một công viên thông thường.

Andrew Grant mở văn phòng năm 1997 tại Bath, Anh, sau đó mở thêm một văn phòng tại Singapore — trang chính thức grant-associates.uk.com và mục Wikipedia "Andrew Grant (landscape architect)" đều khớp hai mốc này.

Mở trang chính thức bằng trình duyệt thật ngày 12/9/2026 sẽ thấy phổ việc trải rất rộng: Gardens by the Bay và Superbloom (Singapore), Bristol Zoo Project và Rainforest Wild Asia (vườn thú), The Reef at Keppel Bay và Barangaroo South Public Domain (khu ở/công cộng ven nước), Midland Metropolitan University Hospital (bệnh viện, Anh), Terminal 2 sân bay quốc tế Kempegowda ở Bengaluru (Ấn Độ), Green City Kigali (Rwanda), Sino-Singapore Friendship Park, cộng vài dự án nhà ở tại London — Appleby Blue Almshouse, The Brentford Project, 72 Upper Ground.

Trang dự án của Grant Associates còn có bộ lọc theo quy mô diện tích (dưới 10ha, 10–25ha, 25–100ha, trên 100ha) và theo giá trị công trình (từ dưới 1 triệu bảng Anh tới trên 100 triệu bảng Anh) — cho thấy văn phòng nhận cả dự án sân vườn nhỏ lẫn dự án hạ tầng đô thị hàng trăm triệu bảng trong cùng một danh mục.

Supertree Grove được dựng lên để làm gì ?

Bay South, khu chính của Gardens by the Bay, rộng 54ha. Grant Associates thắng thi tuyển năm 2006. Dezeen, tường thuật ngày 19/6/2012 khi công trình sắp khánh thành, mô tả cụm Supertree Grove gồm 18 "siêu cây" cao từ 25 đến 50m, 12 cây trong số đó tập trung ở cụm chính.

Đây là điểm khác với cách làm quen thuộc, nơi phần cây xanh và phần kỹ thuật cơ điện thường được vẽ bởi hai đội khác nhau, ở hai bản vẽ khác nhau, rồi chỉ gặp nhau trên công trường lúc thi công. Ở Supertree Grove, hình dáng cái cây chính là hình dáng của hệ thống kỹ thuật — vẽ thân cây tức là vẽ luôn đường ống thu nước và khung đỡ tấm pin mặt trời.

Một chi tiết đáng chú ý khác trong cùng nguồn: hai nhà kính Cooled Conservatory (Flower Dome và Cloud Forest) là công trình kiến trúc do một đơn vị khác thiết kế, không phải phần việc của Grant Associates — cần tách bạch rõ để không gộp nhầm hai hạng mục khác chủ thầu thiết kế vào cùng một tên. Phần Grant Associates chịu trách nhiệm chính là quy hoạch tổng thể cảnh quan khu vườn và cụm Supertree Grove.

Ai quyết cái cây trông thế nào — cảnh quan hay kỹ sư ?

Việc giấu được cả một hệ thống làm mát, thu nước và năng lượng mặt trời vào bên trong 18 hình khối cây mà không lộ ra một thiết bị cơ điện nào bên ngoài đòi hỏi đội cảnh quan và đội kỹ sư khí hậu/kết cấu ngồi chung bàn từ giai đoạn hình thành ý tưởng, không phải giai đoạn triển khai kỹ thuật. Nếu ngược lại — kỹ sư định hình hệ thống trước, cảnh quan vẽ vỏ bọc sau — kết quả thường là các hộp kỹ thuật lộ thiên quen thuộc ở nhiều công viên đô thị, chứ không phải một hình khối cây thống nhất.

Cách làm này khác mô hình phổ biến ở nhiều dự án công viên tại Việt Nam, nơi phần cảnh quan thường được mời vào sau khi quy hoạch hạ tầng kỹ thuật (thoát nước, chiếu sáng, cấp điện) đã cơ bản chốt trên bản vẽ. Với Gardens by the Bay, trình tự đảo ngược: hình khối cảnh quan (cái cây) được xác định trước, và chính hình khối đó trở thành ràng buộc thiết kế mà kỹ sư phải giải theo.

Danh mục dự án 2026 của Grant Associates còn có Terminal 2 sân bay quốc tế Kempegowda ở Bengaluru và Green City Kigali — hai dự án hạ tầng/quy hoạch quy mô lớn nằm ngoài nước Anh. Sự xuất hiện của các dự án này trong cùng một danh mục với công viên nhỏ và sân vườn nhà ở cho thấy văn phòng không tự bó hẹp vào một loại hình công trình, và đội ngũ đứng sau Supertree Grove là cùng một đội từng làm việc với kỹ sư hàng không, kỹ sư quy hoạch đô thị ở các dự án khác.

Bài học khí hậu nhiệt đới nào áp dụng được cho Việt Nam ?

Không khí ẩm và nắng gắt quanh năm ở Singapore và các đô thị Việt Nam đặt ra cùng một câu hỏi thiết kế: làm sao để người đi bộ ở ngoài trời không phải chịu nhiệt bức xạ trực tiếp suốt cả ngày, và làm sao để lượng mưa lớn trong thời gian ngắn không biến quảng trường thành vũng nước. Supertree Grove trả lời cả hai câu hỏi bằng cùng một cấu trúc, thay vì hai hệ thống tách rời — đây là phần đáng học nhất, hơn cả bản thân hình dáng cái cây.

Singapore và phần lớn đô thị Việt Nam cùng nằm trong đới khí hậu nóng ẩm, cùng đối mặt bài toán làm mát không gian công cộng ngoài trời và thu gom nước mưa cường độ cao trong mùa mưa. Nguyên lý chung rút ra được từ Supertree Grove — dùng chính khối tích của cấu trúc cảnh quan (thân cây, mái che, giàn leo) làm nơi chứa thiết bị thu nước và thông gió, thay vì đặt thiết bị đó ở một khối kỹ thuật tách biệt — là một nguyên lý thiết kế có thể học được mà không cần sao chép hình dáng cái cây.

Mức độ chi tiết công khai về cơ chế thu nước mưa và pin mặt trời của Supertree Grove hiện chỉ dừng ở mô tả tổng quát trên Dezeen, không kèm bản vẽ nguyên lý hay số liệu công suất. Áp nguyên tắc "giấu hạ tầng vào khối cây" cho một dự án tại Việt Nam cần tìm bản vẽ kỹ thuật chi tiết từ Ban Công viên Quốc gia Singapore hoặc hồ sơ dự thi năm 2006 của Grant Associates, thay vì suy ra cơ chế vận hành chỉ từ một bài báo giới thiệu lúc khánh thành.

Giới hạn của mô hình này nằm ở đâu ?

Bộ lọc giá trị công trình trên trang chính thức của Grant Associates đi tới mức "trên 100 triệu bảng Anh" — cho thấy các dự án ở quy mô Gardens by the Bay nằm trong nhóm đầu tư rất lớn, đi kèm nguồn lực kỹ sư đa ngành mà không phải chủ đầu tư nào cũng có. Một cụm 18 kết cấu thép cao tới 50m, tích hợp cơ điện bên trong, không phải hạng mục có thể làm với ngân sách của một công viên phường hay một khu đô thị vừa và nhỏ.

Đừng cố làm một Supertree. Lấy nguyên lý đứng sau nó thôi: cảnh quan đảm nhận luôn vai trò hạ tầng kỹ thuật, chỉ ở quy mô nhỏ hơn rất nhiều — một giàn che sân chơi tích hợp máng thu nước mưa, một mái hiên công viên vừa tạo bóng vừa gắn tấm pin mặt trời cho đèn chiếu sáng. Không cần trăm triệu bảng Anh cho việc đó.

Bộ lọc quy mô trên trang chính thức cho thấy các dự án dưới 10ha vẫn chiếm một phần đáng kể trong danh mục — văn phòng vẫn nhận cả dự án nhỏ song song với các dự án hạ tầng trăm triệu bảng Anh. Câu hỏi đáng đặt ra cho một đơn vị cảnh quan Việt Nam là ở dự án nhỏ đang làm, cảnh quan có được mời vào bàn kỹ thuật đủ sớm để đảm nhận luôn một phần công năng hạ tầng hay không — chứ không cần chờ có một Gardens by the Bay mới đặt câu hỏi đó. Áp dụng được ngay, bất kể ngân sách.