Gần 11km đường cao tốc trên cao dỡ bỏ, một dòng suối mở nắp trở lại giữa lòng Seoul — kênh Cheonggyecheon hay được kể như vậy, như thể một dự án của một bàn tay. Không phải. Cả tuyến kênh là chuỗi dự án chồng lấp, nhiều đơn vị làm theo từng đoạn, và đoạn khởi nguồn — nơi dòng nước bắt đầu chảy ra từ hệ thống ngầm dưới đất — là phần việc riêng của Mikyoung Kim Design, văn phòng cảnh quan đặt tại Boston.
Ai đứng sau ChonGae Canal Point Source Park
Mikyoung Kim mở văn phòng năm 1994 tại Boston, Massachusetts, sau khi lấy bằng Thạc sĩ Kiến trúc Cảnh quan tại Harvard Graduate School of Design năm 1992. Văn phòng nay đổi tên hiển thị thành Mikyoung Kim Studio, chuyển tên miền từ myk-d.com sang myk.studio. ChonGae Canal Point Source Park là phần bà thắng qua thi tuyển quốc tế — tách biệt hoàn toàn khỏi phần phục hồi lòng kênh ở các đoạn còn lại, do thành phố Seoul chủ trì.
91.000 m² đá, ánh sáng và một câu chuyện thống nhất
Yêu cầu của cuộc thi khác thường: chỉ thiết kế đúng điểm khởi nguồn, nơi nước thải đã qua xử lý và nước mưa thu gom bắt đầu chảy thành dòng, không đụng đến toàn tuyến. Công trình rộng 91.000 m² (ArchDaily, hồ sơ dự án) khánh thành trong khoảng 2005-2007 — ArchDaily ghi 2007, Inhabitat ghi 2005, hai mốc lệch nhau có thể ứng với ngày thi công xong và ngày khánh thành chính thức.
Biểu tượng của công trình là chín tấm đá ghép từ đá bản địa lấy từ chín tỉnh của cả Bắc và Nam Triều Tiên, mỗi tấm là một điểm tiếp cận riêng xuống mặt nước, gợi lại viễn cảnh thống nhất hai miền — mô tả này lấy từ hồ sơ dự án ChonGae Canal Restoration Project trên Architizer. Ban đêm, chín điểm đó được dẫn sáng bằng cáp quang luồn trong đá, cũng theo Architizer: ánh sáng không nằm nổi trên mặt đá mà đi xuyên qua vật liệu, nên ban ngày các tấm đá chỉ là đá, tối đến mới lộ lớp dẫn sáng ẩn bên trong.
Đá là vật mang tín hiệu ánh sáng, không chỉ là kết cấu
Granite thường chỉ đóng vai kết cấu hoặc lát nền. Ở đây nó mang thêm một việc: dẫn sáng. Cách dùng vật liệu cứng làm phương tiện cho một hiệu ứng thứ hai — chứ không dừng ở vai trò bề mặt hoàn thiện — lặp lại xuyên suốt các dự án sau này của văn phòng.
Một khu vườn trên nóc bệnh viện nhi, cùng một cách nghĩ
Crown Sky Garden nằm trên tầng 11 bệnh viện nhi Ann & Robert H. Lurie Children's Hospital ở Chicago, khánh thành 2013, rộng khoảng 5.000 sq ft — gần 465 m² theo Land8. Một bức tường resin trong suốt uốn lượn quanh khóm tre, đổi màu và độ sáng khi có người đi ngang, theo Designboom (2013). Inhabitat mô tả nước trong vườn chảy qua các bồn trồng cây dưới dạng những viên bi thủy tinh, tạo bóng gợn sóng hắt lên tường và trần; bệnh viện đặt yêu cầu này dựa trên nghiên cứu cho rằng không gian tự nhiên và tương tác giúp rút ngắn thời gian hồi phục của bệnh nhân nhi.
Rồi một bãi đỗ xe ở Houston biến thành công viên chống ngập
TMC Helix Park biến các bãi đỗ xe không thấm nước trong khuôn viên Texas Medical Center thành chuỗi công viên rộng 14,5 mẫu Anh, khoảng 5,9ha (Fast Company, 2024). Vì đất thấp, gần Bray's Bayou, mặt bằng được tôn cao thêm 1,5m so với mức đỉnh lũ tần suất 500 năm, theo Landezine International Landscape Award. Công viên giữ được tới 3,2 triệu gallon nước mưa, khoảng 12.100 m³, hoạt động như một lớp "bọt biển xanh" lọc và tái sử dụng nước cho cả lưu vực.
Hơn 300 loài thực vật bản địa thuộc 5 vùng sinh thái Texas và 650 cây mới được trồng để chặn 25-50% lượng mưa rơi trên khu đất trước khi chạm mặt đất (Fast Company). Hình dạng tổng thể là một dải xoắn kép gợi từ cấu trúc DNA, ôm lấy 9 khu vườn riêng biệt, mỗi khu hơn 1 mẫu Anh (Landezine) — vẫn là một hình khối lớn mang chức năng kỹ thuật, dẫn nước và phân luồng đi bộ, không phải hình khối trang trí đặt lên trên.
Và một vườn bách thảo giao hẳn bảy mẫu đất cho trẻ con tự vận động
Regenstein Learning Campus nằm trong khuôn viên Chicago Botanic Garden ở Glencoe, Illinois, khánh thành tháng 9/2016, rộng bảy mẫu Anh — khoảng 2,8ha, theo hồ sơ dự án trên trang chính chủ Mikyoung Kim Studio (myk.studio) và trang giới thiệu của chính Chicago Botanic Garden. Mikyoung Kim Design là đơn vị thiết kế ý tưởng cảnh quan (concept landscape architect); Jacobs/Ryan Associates đảm nhận phần triển khai thiết kế đến thi công, cũng theo myk.studio. Learning Center — toà nhà trung tâm rộng 26.700 sq ft, đạt chứng nhận LEED Platinum — có 12 phòng học, trong đó hai phòng dành riêng cho giáo dục mầm non, cùng một phòng thí nghiệm thực vật, theo trang chicagobotanic.org.
Phần cảnh quan đáng chú ý nằm ở Nature Play Garden rộng 1,5 mẫu Anh cạnh toà nhà: rừng cây thích đường (sugar maple), dương (aspen) và redbud, một đường hầm bằng cây liễu (willow tunnel), gò đồi nhân tạo, một runnel — rãnh nước nhỏ uốn khúc dẫn nước qua khu chơi — cùng những tảng đá lớn và các khu vực "loose parts" để trẻ tự sắp xếp vật chơi theo ý thích, theo mô tả trên chicagobotanic.org. Vật liệu đá granite dùng trong khu vực này lấy từ Minnesota, theo myk.studio. Tạp chí Metropolis (2016) ghi nhận cách tiếp cận của dự án là rời khỏi mô hình sân chơi bọc đệm bảo vệ quen thuộc, chuyển sang một thiết kế thử thách hơn, để trẻ tự tin vận động và va vấp trong một môi trường vẫn được kiểm soát an toàn.
Đối tượng đổi, thao tác vẫn không đổi
Ba dự án trước phục vụ người lớn — người dân đi dạo ven kênh, bệnh nhân nhi nằm viện, cư dân đô thị ngập lụt. Regenstein Learning Campus phục vụ trẻ nhỏ, và cảnh quan ở đây không đứng yên làm nền: gò đồi, đường hầm liễu, runnel và đá tảng đều là vật để trèo, chui, bước qua, không phải để nhìn ngắm từ xa.
Bốn bài toán, một thao tác lặp lại
ChonGae Canal xử lý thống nhất dân tộc, Crown Sky Garden chữa lành cho trẻ bệnh viện, TMC Helix Park chống ngập đô thị, Regenstein Learning Campus dạy trẻ nhỏ vận động qua thiên nhiên — bốn bài toán cách nhau gần hai thập kỷ, không liên quan gì nhau. Nhưng cả bốn đều bắt vật liệu hoặc địa hình làm nhiều việc cùng lúc: đá vừa là đá vừa dẫn sáng, resin vừa là tường vừa đổi màu theo chuyển động, hình khối xoắn vừa dẫn người đi bộ vừa dẫn nước mưa, gò đồi và runnel vừa là địa hình vừa là đồ chơi. Mikyoung Kim là một trong số ít người sáng lập văn phòng cảnh quan quy mô lớn tại Mỹ là phụ nữ gốc Á, và cách bà đặt yêu cầu thiết kế — trải nghiệm đa giác quan thay vì chỉ bố cục nhìn từ trên xuống — gắn liền với chính thao tác lặp lại đó.
Năm 2018 bà nhận ASLA Design Medal, huy chương thiết kế của Hội Kiến trúc sư Cảnh quan Hoa Kỳ, cùng năm văn phòng nhận National Design Award của Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum, theo công bố của Harvard GSD. Năm 2022, ASLA tiếp tục vinh danh văn phòng là Firm of the Year, theo Landscape Architecture Program tại Đại học Washington.
Đáng theo dõi với người làm cảnh quan ở Việt Nam vì sao
Phần lớn dự án công cộng ở Việt Nam vẫn tách rời hai việc: kỹ sư hạ tầng lo thoát nước, kiến trúc sư cảnh quan lo cây và lát nền sau khi bản vẽ kỹ thuật đã chốt. Ba dự án trên cho thấy cách làm khác — yêu cầu kỹ thuật đưa vào đề bài thiết kế cảnh quan ngay từ đầu, không phải phần cộng thêm sau. Với các đô thị ven sông đang tính chuyện cải tạo dòng nước đô thị, Hà Nội và sông Tô Lịch là ví dụ hay được nhắc, bài học không nằm ở việc sao chép hình khối cây helix hay tấm đá cáp quang, mà ở cách chọn phạm vi: nhận đúng một đoạn, làm cho ra chuyện, thay vì ôm cả tuyến sông rồi loãng lực khắp nơi.
Vui lòng ghi "Nguồn: canhquan.net" khi sao chép.