Vì sao một văn phòng cảnh quan do chính nhân viên sở hữu lại đứng vững suốt 60 năm?

Không ai bên ngoài SWA Group sở hữu một cổ phần nào của nó. Không quỹ đầu tư, không tập đoàn mẹ, không một gia đình sáng lập giữ quyền kiểm soát qua nhiều thế hệ. Cổ phần nằm trong tay chính những người đang ngồi vẽ bản vẽ mỗi ngày — mô hình ESOP (Employee Stock Ownership Plan). Văn phòng ra đời ở Watertown, Massachusetts năm 1957 dưới tên Sasaki, Walker and Associates, của Hideo Sasaki và Peter Walker; mười sáu năm sau đổi tên SWA Group và chuyển hẳn sang mô hình đó. Sáu mươi năm, vẫn giữ nguyên.

Tám studio, một cổ phần chung

Tám văn phòng: Houston, Dallas, Los Angeles, Laguna Beach, San Francisco, Sausalito, Thượng Hải, cộng một văn phòng liên kết SWA/Balsley tại New York — swagroup.com liệt kê đủ. Landezine, trong bài Office Profile: SWA Group, ghi quy mô nhân sự khoảng 250 người cho cả tám nơi cộng lại. Không phải một trụ sở mở chi nhánh khắp nơi. Là nhiều studio độc lập, đứng dưới một tên, chia nhau quyền sở hữu.

Buffalo Bayou Park — công viên dựng lại một dòng kênh giữa Houston

160 mẫu Anh, khoảng 65ha, chạy dọc con kênh Buffalo Bayou qua trung tâm Houston — từ Memorial Drive tới các cây cầu nối khu Shepherd với khu Sabine Street. Trước khi có dự án, đây chỉ là dải đất bỏ hoang nằm dưới mạng lưới đường cao tốc trên cao của thành phố. Hồ sơ dự án của SWA Group và bài viết trên Landezine ("Buffalo Bayou Park and Promenade by SWA Group") ghi lại quá trình đó.

Irvine Great Park — công viên đô thị trên một sân bay quân sự cũ

1.300 mẫu Anh, khoảng 526ha. Một trong các công viên đô thị lớn nhất thế giới hiện nay, thi công theo giai đoạn tới tận 2029, trên nền một căn cứ không quân cũ — Marine Corps Air Station El Toro (swagroup.com). Bài toán kỹ thuật: bóng mát cho 40% diện tích giữa khí hậu khô nóng, và nối 5 khu chức năng bằng một đại lộ đa phương thức chạy chung xe điện, xe đạp, tuyến MetroLink.

Đặt cạnh Buffalo Bayou Park mới thấy rõ vì sao mô hình nhiều studio hợp lý. Một dự án 526ha, hơn một thập kỷ, cần một đội bám trụ tại chỗ suốt từng ấy năm. Buffalo Bayou Park lại là chuyện khác hẳn — phục hồi sinh thái một dòng kênh đô thị. Hai studio khác nhau, cùng một văn phòng, cùng chịu.

Vì sao mô hình đa studio phù hợp quy mô siêu đô thị

Một trụ sở, một đội thiết kế chính, khó lòng vừa theo đuổi 526ha suốt hơn một thập kỷ vừa nhận một dự án phục hồi sinh thái ở thành phố khác cùng lúc. Mô hình 8 studio tự chủ vận hành, chia chung cổ phần qua ESOP, giải được bài toán đó — nhận nhiều dự án khác quy mô ở nhiều bang, nhiều quốc gia, không cần điều toàn bộ người về một chỗ.

SWA ở châu Á — đối chiếu với thị trường Việt Nam

Một trong 8 văn phòng SWA đặt hẳn tại Thượng Hải, chứ không chỉ gửi người từ Mỹ sang mỗi khi có dự án. Nhiều dự án đô thị và nghỉ dưỡng quy mô lớn ở Việt Nam hiện mời văn phòng cảnh quan nước ngoài tham gia, thường qua hình thức hợp tác với một đơn vị tư vấn địa phương — thuê ngoài bản vẽ ý tưởng, giao lại cho trong nước triển khai kỹ thuật. Một studio bản địa hoá thật sự, như SWA đặt ở Thượng Hải, là mô hình khác hẳn, đáng nhìn kỹ hơn.

River Forest Island — để lũ theo mùa tạo hình công viên thay vì bị tường bê tông chặn lại

Sông Tương (Xiang), Trường Sa, tỉnh Hồ Nam. Một cồn cát dài 2 dặm nằm giữa dòng, 92ha, từng bị kiểm soát lũ theo mùa bằng tường bê tông chạy suốt mép đảo. SWA hoàn thành cải tạo thành River Forest Island tháng 8/2014 — thông tin lấy từ bài "River Forest Island by SWA Group" trên Landezine, tư liệu do chính SWA cung cấp cho Landezine đăng lại, không phải trang swagroup.com, cần nói rõ nguồn cấp hai này.